NW Vietnamese News

Người Tị Nạn Còn Lại ở Thái Lan ra sao- Những điều cần biết nhất

July 30
13:18 2018

Tình hình người Việt lánh nạn ở Thái Lan: Những điều cần biết

  • Khi đồng bào trốn thoát đàn áp, BPSOS là tuyến đầu bảo vệ

Ts. Nguyễn Đình Thắng

Tháng 3 năm 2007 mở đầu giai đoạn đen tối về nhân quyền ở Việt Nam với hàng loạt các cuộc bắt bớ những người kêu gọi dân chủ. Cuộc đàn áp này kéo dài đến ngày hôm nay. Cũng từ năm 2007 nhiều đợt người Việt chạy sang Thái Lan lánh nạn. Hiện nay tháng nào cũng có những đợt người Việt mới đến, bao gồm một số người đã tham gia biểu tình đòi công lý cho nạn nhân của nhà máy gang thép Formosa hoặc chống lại Luật An Ninh Mạng và dự thảo Luật Đặc Khu.

Ở Thái Lan hiện có khoảng 7 nghìn người lánh nạn đến từ các quốc gia khác nhau. Đông nhất là người Pakistan theo Thiên Chúa Giáo. Người Việt đứng thứ 2 với con số khoảng 1.5 nghìn. Trước số người lánh nạn ngày càng tăng, ở Thái Lan chỉ có 2 tổ chức có chương trình bảo vệ quyền tị nạn của họ: BPSOS với 5 luật sư và 3 thông dịch viên, và Asylum Access Thailand với 2 luật sư trông nom nhiều thực tập sinh.

Thế nào là người tị nạn?

Người đến Thái Lan lánh nạn không tự động có quy chế tị nạn.

Họ phải ghi danh với Cao Uỷ Tị Nạn Liên Hiệp Quốc (UNHCR), chờ khoảng 3 tháng để được phỏng vấn, và lại chờ 3 đến 6 tháng nữa để nhận quyết định. Người đang chờ phỏng vấn thì được gọi là người đang xin tị nạn (asylum seeker). Những ai được cấp quy chế tị nạn thì được gọi là người tị nạn (refugee). Người đang xin tị nạn và người tị nạn được sự bảo vệ của UNHCR.

Những ai bị bác tư cách tị nạn thì có thể kháng cáo và phải chờ thêm nhiều tháng cho đến một năm. Nếu thành công thì được công nhận là tị nạn. Bằng không thì hồ sơ bị đóng và không được UNHCR bảo vệ nữa – họ bắt đầu cuộc sống bất hợp pháp trên đất Thái.

Trong một số trường hợp đã bị đóng hồ sơ, đương sự có thể yêu cầu UNHCR mở lại hồ sơ nếu có thông tin mới về mối rủi ro cận kề mà họ phái đối mặt nếu hồi hương.

Tôi gọi chung mọi thành phần người Việt xin tị nạn ở Thái Lan là “người lánh nạn” bất luận tình trạng xin quy chế tị nạn của họ.

Ts. Nguyễn Đình Thắng, cựu Đại Sứ Joseph Rees và một số người Việt lánh nạn ở Thái Lan, ngày 21/06/2009 (ảnh BPSOS)

Định nghĩa tị nạn

Tị nạn là những ai có nỗi lo sợ có căn cứ là nếu trở về nguyên quán thì sẽ bị đàn áp trên cơ sở chủng tộc, tôn giáo, quốc tịch, quan điểm chính trị hay thành phần xã hội đặc thù. Nỗi lo sợ phải được chứng minh dựa trên 2 yếu tố: chủ quan và khách quan. Chủ quan là nội dung lời khai của người xin tị nạn, còn khách quan là thông tin từ nguồn độc lập về tình hình ở nguyên quán của người xin tị nạn.

Phần lớn người xin tị nạn cần sự hướng dẫn của luật sư có kinh nghiệm để chuẩn bị cho cuộc phỏng vấn với giới chức UNCHR. Trong giai đoạn kháng cáo và mở lại hồ sơ thì nhất thiết phải có luật sư đại diện làm đơn.

Văn phòng pháp lý ở Thái Lan

Khi những người Việt đầu tiên chạy sang Thái Lan lánh nạn năm 2007, BPSOS bắt đầu cử phái đoàn luật sư đến Thái Lan vài chuyến mỗi năm để lập hồ sơ xin quy chế tị nạn cho họ.

Năm 2010, số đồng bào lánh nạn ở Thái Lan tăng vọt. BPSOS mở văn phòng pháp lý thường trực ở Thái Lan. Ngoài đồng báo Việt Nam, hiện nay văn phòng này còn giúp cả cho một số người đến Thái Lan lánh nạn từ Campuchia, Trung Quốc, Pakistan, Somalia, Nepal, Congo…

Tính đến nay, BPSOS đã giúp pháp lý cho khoảng trên 1000 đồng bào lánh nạn ở Thái Lan. Khoảng 800 đồng bào đã được cấp quý chế tị nạn và khoảng 600 đã đi định cư ở nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Úc, Tân Tây Lan, Canada, Thuỵ Điển, Na Uy, Đan Mạch, Tân Tây Lan, Pháp…

Một luật sư tình nguyện đến từ Houston đang phỏng vấn một người xin tị nạn, Chiangmai, Thái Lan, ngày 17/12/2009 (ảnh BPSOS)

Các nhu cầu của đồng bào lánh nạn ở Thái Lan

Tất cả những người đến Thái Lan lánh nạn, bất luận đang ở trạng thái quy chế nào, đều phải tự bươn chải. Họ sống lẫn vào xã hội và thường tập trung ở những khu nghèo quanh các thành phố lớn, cho nên được gọi là “urban refugees” – “người tị nạn thành thị”. Mỗi người đi lánh nạn có một cảnh ngộ khác nhau và nhiều nhu cầu đa dạng. Dưới đây là 7 nhu cầu chung của đa số người xin lánh nạn, theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp.

(1)    Nhu cầu pháp lý

Được công nhận tư cách tị nạn là ưu tiên hàng đầu của tất cả những ai đến Thái Lan lánh nạn vì không có quy chế tị nạn thì:

  • Không được UNHCR giới thiệu đi định cư, nghĩa là chỉ còn cách hồi hương hoặc sống bất hợp pháp ở Thái Lan mãi mãi;
  • Không được sự bảo vệ của UNHCR khi bị cảnh sát Thái Lan bắt, tống giam, hoặc trục xuất.

Toán hoạt động của BPSOS ở Thái Lan có 5 luật sư và 3 thông dịch viên làm tư vấn và lập hồ sơ cho các người xin tị nạn dựa trên lời khai của họ, nghĩa là hỗ trợ cho họ về yếu tố chủ quan.

BPSOS còn có bộ phận chuyên nghiên cứu và biên soạn các bản phúc trình gửi cho UNHCR về tình hình bối cảnh theo địa lý, tôn giáo, sắc tộc… Mục đích của các bản phúc trình này là đáp ứng yếu tố khách quan trong thủ tục xét đơn xin tị nạn.

Buổi họp với một số đồng bào lánh nạn ở Thái Lan, ngày 27/09/2015 (ảnh BPSOS)

(2)    Nhu cầu bảo vệ

UNHCR cấp thẻ căn cước với hình đen trắng cho người đang xin tị nạn, và thẻ hình màu cho những ai có quy chế tị nạn. Trên nguyên tắc, chính phủ Thái công nhận 2 loại thẻ này, nhưng trong thực tế cảnh sát Thái vẫn tuỳ tiện bắt người cầm thẻ và, nếu không có sự can thiệp kịp thời, thì đưa họ vào Trại Giam của Sở Di Trú (Immigration Detention Center, hay IDC). Đã vào đó thì hầu như không có ngày ra.

Luật sư của BPSOS thường xuyên tổ chức buổi hướng dẫn đồng bào lánh nạn cách tự bảo vệ, và gửi báo động cho họ mỗi khi có cuộc bố ráp của cảnh sát Thái Lan. Ngay khi được tin một người bị cảnh sát bắt, luật sư của chúng tôi lập tức phối hợp với UNHCR để gỡ cho họ trước khi bị đưa vào IDC, nếu người đó có thẻ căn cước do UNHCR cấp. Đối với đồng bào không có thẻ căn cước do UNHCR cấp, chúng tôi thường phải bó tay.

Đối với những người bị giam ở IDC, chúng tôi thúc hối UNHCR sớm cứu xét quy chế tị nạn, và sớm giải quyết định cư cho những ai được xét là tị nạn. Đi định cư là cách để thoát khỏi IDC.

Những người bị giam ở IDC mà không có quy chế tị nạn thì sẽ ở đó mãi mãi. Có người đã ở cả chục năm và có người đã chết trong đó.

Rủi ro bị cảnh sát Thái bắt là nỗi lo thường trực của đồng bào lánh nạn. Do đó, bảo vệ an toàn cho họ là ưu tiên thứ 2 của chúng tôi.