Vài tháng trước, giữa lúc cả nước tranh cãi, giành nhau về chuyện “uống nước nhớ nguồn” của trường hợp hai ngôi sao đang sáng chói trên bầu trời trượt băng nghệ thuật, Alysa Liu và Eileen Gu, thì tôi hoàn thành cuốn dịch thuật The Manicurist’s Daughter của tác giả Susan Lieu.
Có vẻ không liên quan, vì một bên là văn học, một bên là thể thao. Nhưng tôi cho rằng nó có một tương quan rất lớn ở đây. Đó là di dân – vấn đề đang làm tổn thương các tiểu bang trú ẩn, gây cảnh chia ly, bất ổn cho những gia đình nhập cư.
Susan Liêu là người Việt gốc Hoa. Cô ấy sinh ra ở Mỹ, là một nghệ sĩ độc thoại. Cha mẹ cô ấy nói tiếng Việt “100%” và luôn tìm cách để các con của mình không bị mai một nguồn gốc. Họ làm đủ cách trong khả năng, từ việc Susan sẽ bị phạt nếu không nói tiếng Việt ở nhà, cho đến siêng năng lao động để bảo lãnh gia đình từ Việt Nam sang cho anh chị em cô nói tiếng Việt nhiều hơn. Bữa cơm gia đình do bà ngoại của cô đảm trách luôn là những món ăn Việt. Bữa cơm gia đình là nơi lưu giữ tiếng Việt.
Trong cuốn sách, cô kể lại bằng ký ức của mình về hình ảnh gia đình hơn chục người, mỗi ngày leo vào trong chiếc minivan đến tiệm nail của gia đình – Susan’s Nails. Đến tiệm, họ “mở cửa xe và túa ra như những chú hề bước ra từ chiếc xe nhỏ xíu trong rạp xiếc.” Họ khiêng những bao khăn sạch từ thùng xe mang vào tiệm mỗi sáng. Rồi tối mang về. Những hộp cơm mang theo ăn trưa đựng trong hộp dưa chua bà Ngoại cô giữ lại để dùng. Có người Việt tị nạn nào lại không thấy quen thuộc với hình ảnh này? Họ cần mẫn, lam lũ xây dựng một “đế chế nail” ở Bắc California. Cả gia đình cùng làm việc. Người này may mắn được sang “đế quốc” thì cố gắng làm việc để lo tiếp cho gia đình còn lại bên Việt Nam.
Ở thập niên 80s, với gánh nặng gia đình đông nhân khẩu, bên này, bên kia, mục tiêu của gia đình di dân họ Liêu là những đứa con thành tài, không trở thành gánh nặng cho xã hội. Bên cạnh đó, họ còn phải bảo đảm cuộc sống cho người thân bên kia bờ đại dương được tươm tất. Tính nhẩm vật giá ra tiền đồng như bài toán đầu ngày của những người thợ nail này.
Susan và các anh chị của cô đã bước lên bục cao nhất, chạm tay vào những tấm huy chương vàng mà chính người cha, người mẹ di dân của cô đã đặt ra nửa thế kỷ trước. Cô ước mơ trở thành nghệ sĩ hài độc thoại. Bằng chính tình yêu cô dành cho người mẹ đã khuất, bằng ý chí đi tìm sự thật về cái chết của bà, Susan đã hóa giải tất cả, để nhận ra cô “thật vinh dự khi làm con của những người tị nạn.”
Con Gái Người Thợ Nail là “tấm huy chương vàng” cô đã dành tặng cho cuộc chiến đấu kiên cường từ bước chân đầu tiên tìm đường đến xứ tự do của một gia đình di dân – gia đình thợ nail.
Và đúng vậy, “đây chỉ mới là sự bắt đầu”
Di dân và con cháu của di dân sẽ làm cho quốc gia cưu mang họ ngày thêm vững mạnh.
-K.L.
